Sümeyye Demir

Filistin topraklarında yaşam, adeta iki kutup arasında şekillenmektedir: Zulmeden ve zulme uğrayan… Ancak burada yaşanan zulüm yalnızca insanlara yönelmiş bir şiddetten ibaret değildir. Hayvanları, ağaçları, toprağı ve yaşamın kendisini hedef alan çok daha geniş bir yıkımın ifadesidir. 5 Broken Cameras tam da bu gerçekliği, herhangi bir manipülasyona başvurmadan, zulme maruz kalanların gözünden ve yaşanmışlıkların içinden anlatmaktadır. 

Belgesel, Filistinli çiftçi Emad Burnat’ın Batı Şeria’da bulunan Bil’in köyünde yaşadıklarını, kırılan beş farklı kameranın tanıklığı üzerinden birinci elden izleyiciye aktarmaktadır. İsrailli yönetmen Guy Davidi ile birlikte hazırlanan yapımda Emad, 2005 yılında oğlunun doğumunu ve köy yaşamını kayıt altına almak amacıyla eline aldığı kamerayla zamanla bambaşka bir role bürünür. İsrail’in yerleşim politikalarını, Filistinli köylülerin pasif direnişini ve İsrail ordusunun müdahalelerini belgeleyen bir tanığa dönüşür. Belgeselin anlatısı da kırılan her bir kamerayla birlikte mücadelenin farklı bir dönemini gözler önüne sermektedir. 

İlk kamera, 2005 yılının son aylarında yaşanan olaylara odaklanır. Emad’ın oğlu Gibreel’in doğumuyla başlayan anlatı, Filistin’de çocukların bir önceki kuşağa kıyasla çok daha ağır baskı koşulları altında büyüdüğünü göstermektedir. Belgesel ilerledikçe İsrail’in yerleşim politikalarının hukuki meşruiyeti sorgulanırken, Bil’in halkının haklarını barışçıl yollarla savunmaya çalışması dikkat çekmektedir. Protestoların büyük ölçüde şiddetten uzak biçimde yürütülmesi, Filistin halkının hak arayışını görünür kılmaktadır. Bunun yanında bazı İsrailli aktivistlerin Filistinlilere destek vermesi, Yahudi kimliği ile Siyonist ideolojinin aynı şey olmadığını göstermesi bakımından belgeselin önemli ayrıntılarından biridir. 

İkinci kamera, 2006 kışından 2007 baharına kadar geçen süreci anlatmaktadır. Bu dönemde Gibreel artık bir yaşındadır ve konuşmaya başlamıştır. Dünyanın birçok yerinde çocukların ilk kelimeleri “anne”, “baba”, “su” ya da “gel” olurken, Gibreel’in dilinde “fişek”, “duvar” ve “ordu” gibi kelimeler yer almaktadır. Bu çarpıcı ayrıntı, çatışma ortamının çocukların dünyasını nasıl şekillendirdiğini ve şiddetin gündelik hayatın en masum alanlarına kadar ulaştığını gözler önüne sermektedir. 

Belgeselin bu bölümünde İsrail’in Filistin topraklarını kontrol altına almak için uyguladığı yöntemler ile buna karşı geliştirilen pasif direniş açık biçimde görülmektedir. Uluslararası aktivistlerin protestolara destek vermesi, mücadelenin yalnızca yerel değil, aynı zamanda uluslararası bir dayanışmaya dönüştüğünü göstermektedir. Buna karşın, Filistinlilerin barışçıl gösterilerine yönelik müdahalelerin giderek sertleşmesi, uygulanan güvenlik politikalarının toplum üzerindeki etkisini daha görünür hâle getirmektedir. 

Üçüncü kamera, 2007 sonundan 2008 yılına kadar geçen döneme tanıklık etmektedir. Gibreel artık üç yaşındadır ve direnişin sessiz bir parçası hâline gelmiştir. Babasıyla birlikte protestolara katılması, Filistin’de özgürlük mücadelesinin kuşaktan kuşağa aktarılan bir toplumsal hafızaya dönüştüğünü göstermektedir. Dünyanın birçok yerinde ebeveynler çocuklarına maddi miras bırakmayı hedeflerken, Filistin’de işgal koşulları nedeniyle kuşaklara aktarılan en büyük miras özgürlük arayışı ve hak mücadelesi olmuştur. Bu durum, işgalin yalnızca siyasal değil, gündelik yaşamı ve çocukluk deneyimini de dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. 

Belgeselde görüldüğü üzere, Filistin halkının mücadeleden vazgeçmemesi karşısında uygulanan baskı yöntemleri de zamanla değişmektedir. Özellikle çocukların gözaltına alınması, gece baskınları ve ailelerin parçalanması, çatışmanın yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda psikolojik boyutunu da gözler önüne sermektedir. Böylece şiddet, yalnızca bedenleri değil, çocukların hafızasını ve geleceğe dair algılarını da etkilemektedir. 

“Yapmayı sevdiğim şeylere devam etmek için manevi güç bulmak zorundayım.” sözleriyle başlayan dördüncü kamera bölümü, 2008 yılını kapsamaktadır. Mücadelenin üzerinden üç yıl geçmiş, yaşanan yıkım giderek ağırlaşmıştır. Buna rağmen belgesel, Filistin halkının dayanışma sayesinde ayakta kalma çabasını güçlü biçimde yansıtmaktadır. Evler, sokaklar, zeytin ağaçları ve yaşam alanları büyük ölçüde zarar görmüş olsa da insanlar umutlarını tamamen kaybetmemektedir. Birbirlerinden aldıkları güçle yaşamı yeniden kurmaya ve mücadeleyi sürdürmeye devam etmektedirler. 

Beşinci kamera ise 2009 kışından 2010 baharına kadar geçen süreci anlatmaktadır. Bu bölümde direniş boyunca verilen kayıpların insanlar üzerinde bıraktığı derin psikolojik etkiler ön plana çıkmaktadır. Yaklaşık beş yıllık mücadelenin sonunda Bil’in köyünü çevreleyen bariyerin kaldırılması önemli bir gelişme olarak sunulsa da verilen kayıplar bu kazanımın sevincini gölgelemektedir. Belgesel, yaşanan acıların ardından yeniden umut edebilmenin ve gündelik hayata dönebilmenin ne kadar güç olduğunu etkileyici bir dille ortaya koymaktadır. 

Son bölüm aynı zamanda siyaset kurumuna da eleştirel bir bakış sunmaktadır. Filistin halkına destek verdiğini ifade eden bazı siyasi aktörlerin tutumları ve samimiyetleri sorgulanırken, mücadelenin yalnızca sahadaki değil, uluslararası kamuoyundaki yansımaları da tartışmaya açılmaktadır. 

Sonuç olarak 5 Broken Cameras, Filistin halkının gündelik yaşamında karşılaştığı baskıyı ve buna karşı geliştirdiği direnişi sade, samimi ve etkileyici bir anlatımla aktarmaktadır. Beş kameranın tanıklığı üzerinden ilerleyen bu hikâye, işgalin yalnızca fiziksel bir yıkım değil; aynı zamanda toplumsal hafızayı, aile yaşamını ve insan psikolojisini derinden etkileyen çok katmanlı bir süreç olduğunu güçlü biçimde ortaya koymaktadır.